Damla Turan Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun yaşamın (longevity) sırlarını vermeye devam ediyor. SÖZCÜ TV’de Sinem Fıstıkoğlu’nun sorularını yanıtlayan Dr. Çoruhlu ‘’Longevity’de dokuları gruplara ayırdığınızda ömrü en çok kısaltan iki şeyden biri beyin yaşlanmasıdır’’ dedi; beyni genç tutmanın önemini ve bunun yollarını anlattı…
Simge Fıstıkoğlu’nun sorularıyla ‘Dr. Ayşegül Çoruhlu ile Longevity’ programı Pazar 14.00’te, tekrarı ise aynı gece 01.00’da SÖZCÜ Televizyonu’nda.
Uyku beynin duşudur
Uykukapanma değil, temizliktir. Ben ona ‘fonksiyonel kapanma’ diyorum. Beynin de lenfleri var. Bacakta lenf şişiyor diyoruz ya, aynısı beyinde de var. Adına glinfatik sistem diyoruz. Gündüz ATP yakıyorsun, enerji kullanıyorsun, artıkları kalıyor. Gece yatay yatınca o sıvı boyundaki lenflere doğru akıyor, temizleniyor.
Pili düşün. ATP üç fosfatlı pil, dolu pil. ADP iki fosfatlı, AMP bir fosfatlı. Hepsi bitince geriye adenozin (ATP’nin yapı taşlarından biri) kalıyor. Sadece adenozin kalması, hücresel enerjinin (ATP) tamamen tüketildiği ve beynin acilen derin bir uyku/onarım moduna geçmesi gerektiği anlamına gelir. Yani sıfır enerji… O TikTok’ta 72 saat uyumadan canlı yayın yapıp patates çuvalı gibi devrilen çocuk var ya, o direkt adenozin. Fiş çekildi.
Kahve ne yapıyor?
O reseptörlerin tepesine oturuyor. Beynin yorgunluk sesini duymuyorsun. Sanki maske takıyor. Kafein böbrek üstünü de çalıştırdığı için yağ da yakıyor biraz. Ben de günde bir tane içiyorum ama ‘gece içmeyin’ diyorum. Çünkü uykusuzluğun zararı, uyku ilacının zararından kat kat fazla. Pazarlıksız bir konu. Uykuya geçişi ne kolaylaştırıyorsa o kıymetli. Lavanta, safran, magnezyum, ılık duş.
Beyni ışıkla açıp kapatmak mümkün
Ben yıllardır anlatırım, ışıkla nöron açıp kapıyorlar diye. Bu sene Nobel buna verildi. Optogenetik. Yosunlarda, alglerde ışığa duyarlı gen var, opsin deniyor. O geni alıp nöronun içine koyuyorlar. Mavi ışık gönderince kanal kapanıyor, yeşil ışık gönderince açılıyor. Sodyum, potasyum içeri giriyor, çıkıyor. Yani ışıkla düğmeye basıyorsun. Oynuyorsun beyinle. Hafıza nöronu mu, uyanıklık nöronu mu? Işıkla aç, kapa. İleride bir ışık yatağına yatıp beyni gençleştirip çıkacağız diye hep söylerdim, işte oraya gidiyoruz.
NEDEN KÜÇÜLÜR?
Beyin aslında büzüşür. MR’larda görürsünüz, iskemik odaklar, gliotik odaklar yazar. İskemi demek, bir yere kan gitmemesi demek. Kan gitmeyince orası çürüyor. Elinizi kestiğinizde yenisi gelir, karaciğer kendini yeniler. Ama beyin öyle değil.
Beyin hücresi çok nazik, öğreniyor, kaydediyor, kendine yollar yapıyor. Vücut onu kaybetmek istemiyor, tutmaya çalışıyor. Eğer kanlanamazsa, oksijen gelmezse küçülüyor. Biz buna ‘atrofi’ diyoruz. Yani büzüşme. Unutkanlık, elektrik azalması hep buradan başlıyor.
Damar meselesi şah damarı değil, kılcal damarlar
Herkes şah damarına bakıyor. O da önemli ama asıl mesele içerideki mikro damar ağı. Kocaman kalp damarlarının yavruları var, beynin her yerinde. Bu da-marları ne bozuyor? Sigara bozuyor. Şeker bozuyor.
Üç aylık şekeriniz, Hemoglobin A1c yüksekse o şeker damarları yapıştırıyor. Diyabette ayak yarası olur, böbrek bozulur derler ya, beyin damarı da aynı şekilde bozuluyor. O yüzden biz Alzheimer’a Tip 3 diyabet diyoruz.
Kadınlardaki gizli tehlike
Kadınlardabir de kansızlık var. Ben çok görüyorum. Hemoglobin düşük, demir yok.
Kırmızı hücre oksijen taşıyamıyor. Saç dökülüyor, beyin sisi ve yorgunluk oluyor.
Özetle ‘Bütün hayatım kansız geçti diyen genç kadın, ileride beynine bir gol gelebilir mi’ diye düşünmeli. Bir de hızlı ayağa kalkınca göz kararması var. Bir buçuk metre kalktın, bir saniyede kalktın, kalp kanı pompalayamadı. O bir saniyelik kararmada ne kadar kötü hissettiğinizi hatırlayın.
Mikro mikro her gün öyle olursa beyin nasıl beslensin?
Dikkat! Uyku apnesi önce kalbi vuruyor
Uyku apnesi olanlar için daha net söyleyeyim. Apnen var, kilon var, cihaz kullanmıyorsun. Beynine sıra gelene kadar yaşarsan şanslısın. Çünkü önce kalpten gidiyor.
Bağırsak ikinci beyin ama patron hâlâ beyin
Beyinlebağırsak arasında iki yönlü bir yol var, vagus siniri. Beyin stres görünce aşağıya diyor ki, sindirimi durdur, benim enerjimi kalbe ver, koşacağım. Bağırsak da beyne lâf atıyor. Kabızlık uzun yıllar sürerse bakterilerin artıkları o yoldan yukarı tırmanıyor, beyinde iltihap yapıyor. Parkinson’da kabızlığın çok sık görülmesi tesadüf değil. Spastik kolonda sinirlenince tuvalete koşanlara verilen yeşil reçeteli ilaç da aslında bu yolu kapatıyor.
Benim fikrim net: Bağırsak mı beyni bozuyor, beyin mi bağırsağı? Beyin bağırsağı daha çok bozuyor. Kafayı düzeltmeden sadece brokoliyle olmuyor. Ufacık bir stres gelince sistem çöküyor. Kadınlarda bunu çok görüyorum.
En büyük sorun: Kaygı
Benim bir arkadaşım demişti ki, dünya yansa oh kemiklerim ısınacak derim. İşte o fıtrat. Kiminde var o düğme, kiminde yok. Biz ne yapıyoruz? Bir senaryo yazıyoruz. Bugün bu olursa, şu olursa diye olmayan filmi seyredip olmuş gibi stres oluyoruz. Kaygıların çoğu buradan geliyor. En büyük pandemi kaygı zaten.
O yüzden son sözüm hep aynı. Uyku ve meditasyon burada konuştuğumuz her şeyi döver. Beynin böyle
bir durumda düşünmemeye ihtiyacı var.
İşte en sevdiği 3 gıda
Benhep sade söylüyorum. Beyin yağlı bir organ. Hücre duvarları yağdan oluşuyor. Omega 3, fosfatidilkolin, kolin.
– Günde bir yumurta. Yumurtada kolin var, Alzheimer riskini yüzde 40 azaltıyor diyor çalışmalar.
– Sardalya, somon. Ben bu kışı sardalyayla geçirdim, Omega 3’ü çok yüksek.
– Yanına pancar suyu, damarları açıyor, oksijeni artırıyor. Ceviz ve bol yeşillik.
Takviye soranlara: DHA’sı yüksek Omega 3, PS Kog dediğim fosfatidilkolinli formül. İçinde LP37 diye bir bakteri var, onu çok önemsiyorum. Aynı işi stres olmadan yapmayı sağlıyor. Kortizol üretmeden odaklanıyorsun.
Nattokinaz, damar için. Resveratrol, özellikle erkeklerde damar çeperini koruyor. Erkeklerde sıralama şöyle: Uzak damar ereksiyon, sonra kalp, sonra beyin. O yüzden hepsi bağlantılı.
Boyun tutuluyorsa beyin de temizlenemiyor
Boynun kasılıyor, diş sıkıyorsun, sırtın ağrıyor. Orası kaskatı olunca beyne kan gitmiyor, lenf akmıyor. Sabah sırt ağrısıyla uyanıyorsan beynin de temiz uyanmıyor.
Ben o yüzden boyun masajını çok önemsiyorum. İnternette glinfatik akım için nasıl masaj yapılır videoları var…
En basit nörolojik kontrol: Koku testi
Bunu fıstık ezmesiyle yapıyorlar, ben Türk kahvesiyle yapın diyorum. Kahveyi kaç metreden kokluyorsun. Bu sene nereden aldın, seneye daha yakından mı alıyorsun? Koku, duyma, ayak atması, el titremesi gibi sorunları erken haber verebilir.
